{"id":"wos-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"wos-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nPorównaj model systemu politycznego przedstawiony na schemacie z modelem\nfunkcjonującym w Rzeczypospolitej Polskiej, uwzględniając kwestie ukazane na\nschemacie oraz polskie rozwiązania prawne w analogicznym zakresie. Sformułuj\npodobieństwa i różnice, biorąc pod uwagę sposób wyłaniania (w tym wybór)\ncentralnych organów legislatywy i egzekutywy, ich pozycję ustrojową oraz wzajemne\nrelacje między tymi organami centralnymi.\nSchemat. Jeden z modeli systemu politycznego na przykładzie RFN\nNa podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K. A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski,\nt. II: Współczesne systemy rządów, Warszawa 2017, s. 27.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n22.\nMaks. liczba punktów\n1\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Temat 2.\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie i tworzenie informacji.\nIV. Znajomość zasad i procedur\ndemokracji.\nV. Znajomość podstaw ustroju\nRzeczypospolitej Polskiej.\nVI. (ZR) Dostrzeganie współzależności\nwe współczesnym świecie.\n17. Systemy partyjne.\n4) Zdający opisuje podstawowe zasady\nordynacji większościowej i proporcjonalnej […].\n5) Zdający wyjaśnia znaczenie progu\nwyborczego dla reprezentatywności wyborów\ni tworzenia rządzącej koalicji.\n19. Modele ustrojowe państw\ndemokratycznych.\n1) Zdający podaje cechy charakterystyczne\nróżnych modeli ustrojowych państw\ndemokratycznych; wyjaśnia, jaki model\nfunkcjonuje w Polsce.\n2) Zdający charakteryzuje krótko ustroje\npolityczne Niemiec […].\n3) Zdający przedstawia zasady\nodpowiedzialności konstytucyjnej i politycznej;\nwskazuje, kto im podlega.\n20. Władza ustawodawcza w państwie\ndemokratycznym.\n2) Zdający zarysowuje główne funkcje izby\nwyższej i niższej parlamentów w wybranych\npaństwach (w […] Niemczech).\n21. Władza wykonawcza w państwie\ndemokratycznym.\n1) Zdający wyjaśnia, jaką rolę we\nwspółczesnych państwach może pełnić głowa\npaństwa […].\n2) Zdający charakteryzuje kompetencje rządu\nw państwie demokratycznym i relacje między\nrządem a głową państwa.\n24. Parlament Rzeczypospolitej Polskiej.\n1) Zdający wymienia kompetencje Sejmu\ni Senatu w państwie i przedstawia znaczenie\nobu izb […].\n25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.\n1) Zdający określa główne kompetencje\nprezydenta w relacjach z parlamentem,\nrządem, władzą sądowniczą, a także sposób\nsprawowania władzy w zakresie\nbezpieczeństwa państwa i polityki\nzagranicznej.\n26. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej.\n1) Zdający przedstawia konstytucyjne\nprocedury powoływania i odwoływania rządu,\nzmiany rządu i zmiany ministrów.\n(G) 12. System wyborczy i partyjny.\n1) Zdający wyjaśnia, jak przeprowadzane są\nw Polsce wybory prezydenckie\ni parlamentarne.\n(G) 14. Władza wykonawcza.\n2) Zdający wyjaśnia, jak powoływany jest\ni czym zajmuje się rząd polski […].\nAspekty tematu:\n1) Porównanie sposobu wyłaniania centralnych organów legislatywy w RP i RFN:\n- generalnym podobieństwem jest sposób wyboru Sejmu RP i Bundestagu w wyborach\npowszechnych, bezpośrednich, równych; można też stwierdzić, że proporcjonalnych;\npodobieństwo to też próg wyborczy dla partii wynoszący 5%; podobieństwo jest też\nw cenzusie wieku przy czynnym (18 lat) i biernym (21 lat) prawie wyborczym;\n- różnice w wyborach do Sejmu RP i Bundestagu są związane ze sposobem personalizacji\ngłosu: w przypadku wyborów do Sejmu RP mamy głosowanie na kandydata na liście\nkomitetu wyborczego w danym okręgu; w wyborach do Bundestagu głosujący ma dwa głosy:\njeden oddaje na landową listę partyjną, a jeden - w JOW-ie, przy tym liczbę mandatów, które\nzdobyła dana partia w JOW-ach, odejmuje się od tej, którą uzyskała w przypadku listy\nlandowej; jednak mamy coraz powszechniejsze zjawisko superaty (związane z oddawaniem\ndwóch głosów na różne formacje), czyli mandatów dodatkowych, które powoduje, że trudno\nmówić o czystej proporcjonalności wyborów; kolejna różnica to sposób przeliczania głosów\nna mandaty: w przypadku Sejmu RP jest to metoda d’Hondta, w przypadku głosów na listy\nlandowe w RFN - metoda Hare’a-Niemeyera; następną różnicą - sprzyjającą większej\nproporcjonalności w RFN - może być kwestia większej wielomandatowości okręgów, których\njest 16, a nie 41 (jak w wyborach do Sejmu RP);\n- różnice w powoływaniu Senatu RP i Bundesratu - organu spełniającego w RFN funkcję\nizby drugiej: w przypadku Senatu RP mamy wybory powszechne, bezpośrednie,\nprzeprowadzane w głosowaniu tajnym w 100 JOW-ach, w których mandat uzyskuje kandydat\nmający większość (nawet względną) głosów; w Bundesracie zasiadają z kolei\nprzedstawiciele nominowani przez organy rządowe landów;\n2) Porównanie sposobu wyłaniania centralnych organów egzekutywy w RP i RFN:\n- różnicą jest sposób wyboru głowy państwa: w RFN prezydenta wybiera Zgromadzenie\nZwiązkowe, w którego skład wchodzą wszyscy deputowani Bundestagu oraz w równej im\nliczbie delegaci parlamentów landowych - wybór jest więc pośredni; Prezydent RP\nwybierany jest w wyborach powszechnych i bezpośrednich, a w sytuacji nieuzyskania\nwiększości bezwzględnej głosów przeprowadzana jest II tura, w której uczestniczą dwaj\nkandydaci z największą liczbą głosów; do różnic można zaliczyć także fakt, że w RFN może\nnastąpić sytuacja, w której wybrany zostanie kandydat mimo braku poparcia większości\nbezwzględnej: kolejnych tur głosowania - w przypadku nieuzyskania przez nikogo\nbezwzględnej większości głosów - nie przeprowadza się tylko z dwoma kandydatami, a tzw.\nIII tura jest turą ostatnią; podobieństwem może być tajność głosowania;\n- podobieństwo to sposób powołania rządu - formalnie szef rządu jest mianowany przez\ngłowę państwa, niemniej w obu przypadkach musi uzyskać poparcie większości pierwszej\nizby parlamentu; różnicą w tym aspekcie jest fakt, że prezydent w RFN mianuje kanclerza,\njeśli uzyskał aprobatę większości parlamentarnej, a przed tą aprobatą wskazuje on\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nkandydata na kanclerza, przy tym pozostałe tzw. kroki w wyłonieniu rządu są podobne;\nw obu przypadkach ministrów mianuje głowa państwa na wniosek szefa rządu;\n3) Porównanie pozycji ustrojowej centralnych organów legislatywy i egzekutywy w RP i RFN:\n- podobieństwo to typowa dla wszelkich systemów parlamentarnych z trójpodziałem władzy\npozycja ustrojowa parlamentu jako organu prawodawczego oraz - w przypadku izby\npierwszej - organu decydującego o rządzie (jako emanacji większości parlamentarnej); za\npodobieństwo można uznać także bikameralizm (choć tu znaleźć można głosy o tym, że\nBundesrat wypełnia wyłącznie funkcje drugiej izby, a taka izbą nie jest);\n- różnica w kwestii pozycji ustrojowej głowy państwa wynika z modelu systemu\nparlamentarnego; w systemie kanclerskim, jaki mamy w RFN, głowa państwa nie ma\nlegitymizacji z wyborów powszechnych i realnie ogranicza się do pełnienia funkcji\nceremonialno-reprezentacyjnej; w Polsce mamy elementy systemu parlamentarno-\n-prezydenckiego, stąd rola Prezydenta RP w polityce obronnej, bezpieczeństwa\ni zagranicznej jest większa niż głowy państwa w RFN;\n- pozycja rządu jest podobna; mimo wspomnianych elementów systemu parlamentarno-\n-prezydenckiego w Polsce to rząd jest organem kształtującym politykę, w tym politykę\nobronną, bezpieczeństwa i zagraniczną; w obu systemach rolę rządu zwiększa instytucja\nkonstruktywnego wotum nieufności jako jedynej możliwości jego odwołania przez parlament\n(element modelu kanclerskiego w systemie polskim); w obu systemach szef rządu wyznacza\npolitykę rządu i przed nim są odpowiedzialni ministrowie (kolejny element modelu\nkanclerskiego w systemie polskim), ale w RFN Bundestag nie ma możliwości odwołania\nministrów w drodze indywidualnego wotum nieufności, a ta ostania instytucja występuje\nw Polsce;\nUwaga: Aspekt 3. i 4. w lepszych pracach zapewne analizowane będą razem; relacje między\norganami i pozycja ustrojowa są (na ogół) wzajemnie warunkujące się.\n4) Porównanie wzajemnych relacji między centralnymi organami legislatywy i egzekutywy\nw RP i RFN:\n- podobieństwo w relacjach między rządem a parlamentem to wskazane w aspekcie\n3. konstruktywne wotum nieufności; różnica to brak indywidualnego wotum nieufności\nw systemie RFN;\n- podobieństwo to możliwość warunkowego rozwiązania parlamentu przez prezydentów,\ntakże w sytuacji niemożności utworzenia rządu czy nieuzyskania wotum zaufania;\n- podobieństwo to wyznaczenie wyborów parlamentarnych przez głowę państwa, jak i inne\nceremonialne uprawnienia prezydentów wobec parlamentu; różnicą są uprawnienia głowy\npaństwa w kwestii ścieżki legislacyjnej - w RP Prezydent ma prawo inicjatywy\nustawodawczej i weta ustawodawczego, w RFN - nie.\nUwaga: Kursywą zaznaczono kwestie, które nie muszą znaleźć się w pracy, by uznać dany aspekt za\nzrealizowany w sposób pełny. Ich realizacja przez zdającego może kompensować braki w jego pracy.","solution":null,"image":"img/wos-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Temat 2.<br>Porównaj model systemu politycznego przedstawiony na schemacie z modelem<br>funkcjonującym w Rzeczypospolitej Polskiej, uwzględniając kwestie ukazane na<br>schemacie oraz polskie rozwiązania prawne w analogicznym zakresie. Sformułuj<br>podobieństwa i różnice, biorąc pod uwagę sposób wyłaniania (w tym wybór)<br>centralnych organów legislatywy i egzekutywy, ich pozycję ustrojową oraz wzajemne<br>relacje między tymi organami centralnymi.<br>Schemat. Jeden z modeli systemu politycznego na przykładzie RFN<br>Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K. A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski,<br>t. II: Współczesne systemy rządów, Warszawa 2017, s. 27.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>22.<br>Maks. liczba punktów<br>1<br>Uzyskana liczba punktów<br>EWOP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Temat 2.<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.<br>IV. Znajomość zasad i procedur<br>demokracji.<br>V. Znajomość podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej Polskiej.<br>VI. (ZR) Dostrzeganie współzależności<br>we współczesnym świecie.</p>\n<ol><li>Systemy partyjne.</li><li>Zdający opisuje podstawowe zasady</li></ol>\n<p>ordynacji większościowej i proporcjonalnej […].</p>\n<ol><li>Zdający wyjaśnia znaczenie progu</li></ol>\n<p>wyborczego dla reprezentatywności wyborów<br>i tworzenia rządzącej koalicji.</p>\n<ol><li>Modele ustrojowe państw</li></ol>\n<p>demokratycznych.</p>\n<ol><li>Zdający podaje cechy charakterystyczne</li></ol>\n<p>różnych modeli ustrojowych państw<br>demokratycznych; wyjaśnia, jaki model<br>funkcjonuje w Polsce.</p>\n<ol><li>Zdający charakteryzuje krótko ustroje</li></ol>\n<p>polityczne Niemiec […].</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia zasady</li></ol>\n<p>odpowiedzialności konstytucyjnej i politycznej;<br>wskazuje, kto im podlega.</p>\n<ol><li>Władza ustawodawcza w państwie</li></ol>\n<p>demokratycznym.</p>\n<ol><li>Zdający zarysowuje główne funkcje izby</li></ol>\n<p>wyższej i niższej parlamentów w wybranych<br>państwach (w […] Niemczech).</p>\n<ol><li>Władza wykonawcza w państwie</li></ol>\n<p>demokratycznym.</p>\n<ol><li>Zdający wyjaśnia, jaką rolę we</li></ol>\n<p>współczesnych państwach może pełnić głowa<br>państwa […].</p>\n<ol><li>Zdający charakteryzuje kompetencje rządu</li></ol>\n<p>w państwie demokratycznym i relacje między<br>rządem a głową państwa.</p>\n<ol><li>Parlament Rzeczypospolitej Polskiej.</li><li>Zdający wymienia kompetencje Sejmu</li></ol>\n<p>i Senatu w państwie i przedstawia znaczenie<br>obu izb […].</p>\n<ol><li>Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.</li><li>Zdający określa główne kompetencje</li></ol>\n<p>prezydenta w relacjach z parlamentem,<br>rządem, władzą sądowniczą, a także sposób<br>sprawowania władzy w zakresie<br>bezpieczeństwa państwa i polityki<br>zagranicznej.</p>\n<ol><li>Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej.</li><li>Zdający przedstawia konstytucyjne</li></ol>\n<p>procedury powoływania i odwoływania rządu,<br>zmiany rządu i zmiany ministrów.<br>(G) 12. System wyborczy i partyjny.</p>\n<ol><li>Zdający wyjaśnia, jak przeprowadzane są</li></ol>\n<p>w Polsce wybory prezydenckie<br>i parlamentarne.<br>(G) 14. Władza wykonawcza.</p>\n<ol><li>Zdający wyjaśnia, jak powoływany jest</li></ol>\n<p>i czym zajmuje się rząd polski […].<br>Aspekty tematu:</p>\n<ol><li>Porównanie sposobu wyłaniania centralnych organów legislatywy w RP i RFN:</li></ol>\n<ul><li>generalnym podobieństwem jest sposób wyboru Sejmu RP i Bundestagu w wyborach</li></ul>\n<p>powszechnych, bezpośrednich, równych; można też stwierdzić, że proporcjonalnych;<br>podobieństwo to też próg wyborczy dla partii wynoszący 5%; podobieństwo jest też<br>w cenzusie wieku przy czynnym (18 lat) i biernym (21 lat) prawie wyborczym;</p>\n<ul><li>różnice w wyborach do Sejmu RP i Bundestagu są związane ze sposobem personalizacji</li></ul>\n<p>głosu: w przypadku wyborów do Sejmu RP mamy głosowanie na kandydata na liście<br>komitetu wyborczego w danym okręgu; w wyborach do Bundestagu głosujący ma dwa głosy:<br>jeden oddaje na landową listę partyjną, a jeden - w JOW-ie, przy tym liczbę mandatów, które<br>zdobyła dana partia w JOW-ach, odejmuje się od tej, którą uzyskała w przypadku listy<br>landowej; jednak mamy coraz powszechniejsze zjawisko superaty (związane z oddawaniem<br>dwóch głosów na różne formacje), czyli mandatów dodatkowych, które powoduje, że trudno<br>mówić o czystej proporcjonalności wyborów; kolejna różnica to sposób przeliczania głosów<br>na mandaty: w przypadku Sejmu RP jest to metoda d’Hondta, w przypadku głosów na listy<br>landowe w RFN - metoda Hare’a-Niemeyera; następną różnicą - sprzyjającą większej<br>proporcjonalności w RFN - może być kwestia większej wielomandatowości okręgów, których<br>jest 16, a nie 41 (jak w wyborach do Sejmu RP);</p>\n<ul><li>różnice w powoływaniu Senatu RP i Bundesratu - organu spełniającego w RFN funkcję</li></ul>\n<p>izby drugiej: w przypadku Senatu RP mamy wybory powszechne, bezpośrednie,<br>przeprowadzane w głosowaniu tajnym w 100 JOW-ach, w których mandat uzyskuje kandydat<br>mający większość (nawet względną) głosów; w Bundesracie zasiadają z kolei<br>przedstawiciele nominowani przez organy rządowe landów;</p>\n<ol><li>Porównanie sposobu wyłaniania centralnych organów egzekutywy w RP i RFN:</li></ol>\n<ul><li>różnicą jest sposób wyboru głowy państwa: w RFN prezydenta wybiera Zgromadzenie</li></ul>\n<p>Związkowe, w którego skład wchodzą wszyscy deputowani Bundestagu oraz w równej im<br>liczbie delegaci parlamentów landowych - wybór jest więc pośredni; Prezydent RP<br>wybierany jest w wyborach powszechnych i bezpośrednich, a w sytuacji nieuzyskania<br>większości bezwzględnej głosów przeprowadzana jest II tura, w której uczestniczą dwaj<br>kandydaci z największą liczbą głosów; do różnic można zaliczyć także fakt, że w RFN może<br>nastąpić sytuacja, w której wybrany zostanie kandydat mimo braku poparcia większości<br>bezwzględnej: kolejnych tur głosowania - w przypadku nieuzyskania przez nikogo<br>bezwzględnej większości głosów - nie przeprowadza się tylko z dwoma kandydatami, a tzw.<br>III tura jest turą ostatnią; podobieństwem może być tajność głosowania;</p>\n<ul><li>podobieństwo to sposób powołania rządu - formalnie szef rządu jest mianowany przez</li></ul>\n<p>głowę państwa, niemniej w obu przypadkach musi uzyskać poparcie większości pierwszej<br>izby parlamentu; różnicą w tym aspekcie jest fakt, że prezydent w RFN mianuje kanclerza,<br>jeśli uzyskał aprobatę większości parlamentarnej, a przed tą aprobatą wskazuje on<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>kandydata na kanclerza, przy tym pozostałe tzw. kroki w wyłonieniu rządu są podobne;<br>w obu przypadkach ministrów mianuje głowa państwa na wniosek szefa rządu;</p>\n<ol><li>Porównanie pozycji ustrojowej centralnych organów legislatywy i egzekutywy w RP i RFN:</li></ol>\n<ul><li>podobieństwo to typowa dla wszelkich systemów parlamentarnych z trójpodziałem władzy</li></ul>\n<p>pozycja ustrojowa parlamentu jako organu prawodawczego oraz - w przypadku izby<br>pierwszej - organu decydującego o rządzie (jako emanacji większości parlamentarnej); za<br>podobieństwo można uznać także bikameralizm (choć tu znaleźć można głosy o tym, że<br>Bundesrat wypełnia wyłącznie funkcje drugiej izby, a taka izbą nie jest);</p>\n<ul><li>różnica w kwestii pozycji ustrojowej głowy państwa wynika z modelu systemu</li></ul>\n<p>parlamentarnego; w systemie kanclerskim, jaki mamy w RFN, głowa państwa nie ma<br>legitymizacji z wyborów powszechnych i realnie ogranicza się do pełnienia funkcji<br>ceremonialno-reprezentacyjnej; w Polsce mamy elementy systemu parlamentarno-<br>-prezydenckiego, stąd rola Prezydenta RP w polityce obronnej, bezpieczeństwa<br>i zagranicznej jest większa niż głowy państwa w RFN;</p>\n<ul><li>pozycja rządu jest podobna; mimo wspomnianych elementów systemu parlamentarno-</li></ul>\n<p>-prezydenckiego w Polsce to rząd jest organem kształtującym politykę, w tym politykę<br>obronną, bezpieczeństwa i zagraniczną; w obu systemach rolę rządu zwiększa instytucja<br>konstruktywnego wotum nieufności jako jedynej możliwości jego odwołania przez parlament<br>(element modelu kanclerskiego w systemie polskim); w obu systemach szef rządu wyznacza<br>politykę rządu i przed nim są odpowiedzialni ministrowie (kolejny element modelu<br>kanclerskiego w systemie polskim), ale w RFN Bundestag nie ma możliwości odwołania<br>ministrów w drodze indywidualnego wotum nieufności, a ta ostania instytucja występuje<br>w Polsce;<br>Uwaga: Aspekt 3. i 4. w lepszych pracach zapewne analizowane będą razem; relacje między<br>organami i pozycja ustrojowa są (na ogół) wzajemnie warunkujące się.</p>\n<ol><li>Porównanie wzajemnych relacji między centralnymi organami legislatywy i egzekutywy</li></ol>\n<p>w RP i RFN:</p>\n<ul><li>podobieństwo w relacjach między rządem a parlamentem to wskazane w aspekcie</li></ul>\n<ol><li>konstruktywne wotum nieufności; różnica to brak indywidualnego wotum nieufności</li></ol>\n<p>w systemie RFN;</p>\n<ul><li>podobieństwo to możliwość warunkowego rozwiązania parlamentu przez prezydentów,</li></ul>\n<p>także w sytuacji niemożności utworzenia rządu czy nieuzyskania wotum zaufania;</p>\n<ul><li>podobieństwo to wyznaczenie wyborów parlamentarnych przez głowę państwa, jak i inne</li></ul>\n<p>ceremonialne uprawnienia prezydentów wobec parlamentu; różnicą są uprawnienia głowy<br>państwa w kwestii ścieżki legislacyjnej - w RP Prezydent ma prawo inicjatywy<br>ustawodawczej i weta ustawodawczego, w RFN - nie.<br>Uwaga: Kursywą zaznaczono kwestie, które nie muszą znaleźć się w pracy, by uznać dany aspekt za<br>zrealizowany w sposób pełny. Ich realizacja przez zdającego może kompensować braki w jego pracy.</p>","solutions":[]}